Depresja – podstawowe informacje

Depresja to popularna nazwa epizodu depresyjnego (zaburzenie nastroju o różnym nasileniu) lub ogólne określenie zespołu objawów, który występuje lub współwystępuje w przebiegu różnych zaburzeń nastroju (czyli zaburzeń afektywnych). Objawy depresji pojawiają się również w przebiegu innych chorób i problemów zdrowotnych. Objawy depresji obejmują m.in.: pogorszenie nastroju (smutek, poczucie winy, niezdolność do odczuwania przyjemności, czasem lęk), negatywne myślenie (pesymizm, niska samoocena i mała wiara we własne możliwości), zmniejszona zdolnością do podejmowania działań (poczucie zmęczenia, brak sił). Częste są też trudności z zasypianiem lub nadmierna senność i zmniejszony albo nadmierny apetyt. Przy dużym nasileniu objawów depresji mogą pojawić się myśli i czyny samobójcze.

Objawy depresji mogą pojawiać się też w Zespole Stresu Pourazowego (PTSD), w przebiegu kryzysu psychologicznego (który jest normalną reakcją człowieka na skrajnie trudne doświadczenie).

Uwaga – depresja jest jednym z najbardziej rozpowszechionych problemów natury psychicznej. Odbiera satysfakcję z życia, utrudnia wykonywanie codziennych obowiązków i niestety też zwiększa ryzyko samobójstwa. W nasilonej depresji ważne jest pilne zapewnienie wsparcia psychologicznego lub psychiatrycznego. Jeżeli podejrzewasz, że Ty lub ktoś z Twoich bliskich ma objawy depresji, skorzystaj z profesjonalnej pomocy.

Jeśli szukasz Skali Depresji Becka w wersji online – przejdź tutaj: Test Depresji Becka

1. Depresja w liczbach
2. Przyczyny depresji
   • Zaburzenia depresyjne na podłożu somatycznym
3. Diagnoza depresji
   • Kryteria diagnostyczne epizodu depresyjnego – ICD-10
   • Testy psychologiczne w diagnozie depresji
4. Bibliografia

Depresja w liczbach

Depresja jest powszechnym problemem. W każdym momencie na depresję (i to tylko jej podstawową formę) choruje ok. 6% populacji. Z danych Światowej Organizacji Zdrowia wynika, że w ciągu swojego życia na depresję lub dystymię (przewlekła forma depresji, zwykle o nieco łagodniejszym przebiegu) zachoruje do 25% populacji, czyli nawet co czwarta osoba. Ryzyko zachorowania jest ok. dwukrotnie większe u kobiet, niż u mężczyzn. Z badań przeprowadzonych w Polsce w 2007r. wynika, że niemal co 4 osoba korzystająca z podstawowej opieki zdrowotnej spełnia kryteria diagnostyczne depresji (za Jarema, Rabe-Jabłońska, 2011).

Przyczyny depresji

Pojawienie się depresji może być spowodowane przez różne czynniki (zazwyczaj przez współdziałanie kilku czynników):

• czynniki psychologiczne, związane m.in. z doświadczeniami z wczesnego dzieciństwa, czynnikami stresowymi – np. trudnymi / traumatycznymi doświadczeniami w późniejszym życiu, sytuacją osobistą, jakością relacji międzyludzkich oraz brakiem wsparcia społecznego. Część teorii podkreśla też rolę schematów poznawczych (czyli tego jakie znaczenie nadajemy i w jaki sposób myślimy m.in. o sobie samych, otaczającym nas świecie, teraźniejszości, przeszłości i przyszłości).
• czynniki genetyczne, badania wykazały istotny wpływ czynników dziedzicznych na szansę wystąpienia objawów depresji.
• czynniki biologiczne, zwracające uwagę na rolę problemów z funkcjonowaniem układu nerwowego (szczególnie w zakresie funkcjonowania neuroprzekaźników i neurohormonów) oraz układu hormonalnego.

Zaburzenia depresyjne na podłożu somatycznym

Zaburzenia depresyjne mogę również występować w przebiegu (czyli pojawiać się przy okazji) chorób oraz problemów somatycznych, czyli związanych z funkcjonowaniem ciała:

• Przewlekłe zespoły bólowe (wysokie prawdopodobieństwo pojawienia się depresji)
• Zaburzenia hormonalne (szczególnie związane z problemami z tarczycą i przytarczycami oraz nadnerczami), zmiany hormonalne związane z ciążą, porodem, miesiączkowaniem, menopauza.
• Choroby i problemy z układem krążenia.
• Niektóre choroby zakaźne oraz choroby tkanki łącznej (toczeń rumieniowaty, reumatoidalne zapalenie stawów).
• Zażywanie leków i środków farmakologicznych (m.in. kortykosteroidy, środki antykoncepcyjne, niektóre leki przeciwko nadciśnieniu, cytostatyki, inhibitory cholinesterazy).
• Zatrucia metalami ciężkimi.
• Nowotwory.
• Czynniki żywieniowe, niedobory witamin – szczególnie B₁₂ i kwasu foliowego.

Diagnoza depresji

W Polsce diagnoza depresji opiera się o kryteria diagnostyczne zawarte w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD) w wersji 10. (Obecnie istnieje już 11 wersja Klasyfikacji, która powinna zostać wdrożona w Polsce w ciągu najbliższych 2-3 lat). Diagnostyka bywa skomplikowana, ze względu na to, że sama grupa zaburzeń nastroju w których występuje lub współwystępuje depresja liczy około 20 pozycji. Dodatkowo objawy depresji towarzyszą innym problemom i chorobom, psychicznym i somatycznym (opisanym wyżej), które należy określić i/lub ewentualnie wykluczyć w trakcie diagnozy.

Kryteria diagnostyczne ICD-10 dla epizodów depresyjnych (główne i dodatkowe)

• Depresyjny nastrój
• Utrata zainteresowań i zdolności do przeżywania przyjemności
• Zwiększona skłonność do męczenia się

• Osłabienie koncentracji i uwagi
• Niska samoocena i mała wiara w siebie
• Poczucie winy i małej wartości
• Pesymistyczne, negatywne widzenie przyszłości
• Myśli i czyny samobójcze
• Zaburzenia snu
• Zaburzenia apetytu

W zależności od ilości występujących objawów oraz ich natężenia oraz czasu trwania diagnozuje się epizod depresyjny łagodny (powodujący pogorszenie samopoczucia i utrudnienia w wykonywaniu codziennych obowiązków), umiarkowany (wyraźne trudnosci w wykonywaniu codziennych obowiązków i znaczne pogorszenie samopoczucia) lub ciężki (w którym dominuje wyraźne cierpienie, pojawiają się objawy somatyczny, często również myśli samobójcze). W wypadku pozostałych zaburzeń nastroju objawom epizodu depresyjnego mogą towarzyszyć dodatkowe objawy lub inny, niż w wypadku epizodu depresyjnego przebieg.

Testy psychologiczne w diagnozie depresji

Testy psychologiczne, np. Skala Depresji Becka, Skala Depresji Hamiltona czy Geriatryczna Skala Oceny Depresji dla osób w podeszłym wieku nie zastąpią diagnozy depresji (między innymi ze względu na opisaną wyżej złożoność procesu diagnozy). Mogą dać jednak ogólne pojęcie o tym, jak nasilone są objawy z obszaru depresji. Wykonywane samodzielnie mogą pomóc w podjęciu decyzji o skorzystaniu z pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej.

Michał Fidler

Bibliografia:

1. Pużyński Stanisław, Wciórka Jacek. Klasyfikacja Zaburzeń Psychicznych i Zaburzeń Zachowania w ICD-10, wyd. II uzupełnione, 2000, ISBN: 83-85688-25-0
2. Jarema Marek, Rabe-Jabłońska Jolanta. Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, wyd. I, 2011, ISBN: 978-83-200-4180-4
3. Strelau Jan, Psychologia. Podręcznik akademicki, wydanie pierwsze, 2005, ISBN: 83-87957-06-02
4. https://www.health.harvard.edu/blog/can-hormonal-birth-control-trigger-depression-201610172517 (dostęp z dn. 13.07.2022r.)